Wrzody żołądka u koni

Objawy, przyczyny i leczenie

Czym są wrzody żołądka u koni?

Wrzody żołądka u koni (EGUS – Equine Gastric Ulcer Syndrome) to uszkodzenia błony śluzowej żołądka, które dotykają nawet 60–90% koni sportowych i ok. 50% koni rekreacyjnych. To jedna z najczęstszych, a jednocześnie najczęściej pomijanych chorób układu pokarmowego koni.

Żołądek konia jest niewielki w stosunku do wielkości ciała i przystosowany do ciągłego przyjmowania małych porcji pokarmu. Gdy ten naturalny rytm zostaje zaburzony — przez stres, niewłaściwą dietę lub intensywny trening — kwas solny zaczyna uszkadzać niezabezpieczone partie błony śluzowej. Tak powstają wrzody.

Podział żołądka konia

Żołądek konia dzieli się na dwie strefy:

Część niegruczołowa (squamous) — górna część żołądka, pozbawiona naturalnej ochrony śluzowej. To tutaj najczęściej powstają wrzody.

Część gruczołowa (glandular) — dolna część, wytwarzająca śluz ochronny i kwas solny. Wrzody w tej strefie są trudniejsze do leczenia.

Objawy wrzodów żołądka u koni

Wrzody żołądka u koni bywają nazywane „cichą chorobą”, ponieważ wiele koni nie wykazuje wyraźnych objawów. Jednak uważny opiekun może zauważyć subtelne zmiany w zachowaniu i kondycji zwierzęcia.

Najczęstsze objawy

Pogorszenie apetytu — koń je wolniej, zostawia niedojedzony pokarm, odchodzi od paśnika

Utrata masy ciała — mimo prawidłowej dawki pokarmowej koń chudnie

Matowa, sucha sierść — brak połysku mimo odpowiedniej pielęgnacji

Zmiany zachowania — drażliwość, niechęć do pracy, agresja przy siodłaniu (szczególnie przy popręgu)

Kolki nawracające — łagodne, powtarzające się epizody bólowe, zwłaszcza po jedzeniu

Zgrzytanie zębami (bruksizm) — szczególnie u źrebiąt

Nadmierne ślinienie się

Preferowanie siana nad koncentrat — koń unika paszy treściwej

Spadek wydajności — gorsze wyniki sportowe, niechęć do wysiłku

Objawy wymagające natychmiastowej reakcji

Jeśli zauważysz u konia nawracające kolki, gwałtowną utratę wagi lub całkowitą odmowę jedzenia, niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem weterynarii. Jedyną metodą pewnego potwierdzenia wrzodów jest gastroskopia.

Przyczyny powstawania wrzodów u koni

Wrzody żołądka u koni rzadko mają jedną przyczynę. Zwykle to kombinacja kilku czynników, które razem prowadzą do uszkodzenia błony śluzowej.

Stres

To najważniejszy i najczęstszy czynnik.
Stres u konia może wynikać z:
– transportu i częstych podróży,
– zmian w otoczeniu (nowa stajnia, nowi towarzysze),
– izolacji od innych koni,
– intensywnego treningu i startów,
– boksowania bez dostępu do wybiegu.

Niewłaściwe żywienie

Długie przerwy między posiłkami — żołądek konia produkuje kwas solny nieprzerwanie. Gdy jest pusty, kwas atakuje ściany żołądka.
Nadmiar paszy treściwej — zbyt dużo zbóż i koncentratów podnosi kwasowość żołądka
Za mało siana/paszy objętościowej — siano wymaga długiego żucia, co stymuluje produkcję śliny. Ślina neutralizuje kwas żołądkowy.

Leki

Długotrwałe stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), takich jak fenylbutazon czy flunixyna, osłabia barierę ochronną błony śluzowej żołądka.

Intensywny trening

Podczas wysiłku fizycznego ciśnienie w jamie brzusznej wzrasta, co powoduje przemieszczanie się kwaśnej treści żołądkowej do wrażliwej, niezabezpieczonej części żołądka. Dlatego konie sportowe są szczególnie narażone na wrzody.

Diagnostyka — jak potwierdzić wrzody?

Jedyną pewną metodą diagnostyki wrzodów żołądka u koni jest gastroskopia — badanie endoskopowe polegające na wprowadzeniu kamery do żołądka konia.

Przed badaniem koń musi być na czczo przez minimum 12–16 godzin (bez paszy) i 4–6 godzin bez wody. Badanie przeprowadza lekarz weterynarii, zwykle po lekkim uspokojeniu zwierzęcia.

Skala nasilenia wrzodów (EGUS grading)

Stopień 0 — błona śluzowa zdrowa, bez zmian

Stopień 1 — zaczerwienienie, drobne nadżerki

Stopień 2 — małe, pojedyncze lub wieloogniskowe owrzodzenia

Stopień 3 — rozległe owrzodzenia z początkiem zlewania się zmian

Stopień 4 — głębokie, rozległe owrzodzenia, możliwe krwawienie

Profilaktyka — jak zapobiegać wrzodom żołądka?

Zasady profilaktyki

Siano ad libitum lub minimum 1,5–2% masy ciała dziennie — zapewnia ciągłe buforowanie kwasu żołądkowego

Unikaj przerw w karmieniu dłuższych niż 4–6 godzin — jeśli koń stoi w boksie, używaj wolnojadów (hay nets, slow feeders)

Ogranicz paszę treściwą — nie więcej niż 1 g skrobi/kg masy ciała na posiłek

Podawaj siano 30 min przed treningiem

Zapewnij kontakt socjalny — konie to zwierzęta stadne, izolacja generuje stres

Minimalizuj stres — regularna rutyna, spokojne otoczenie, stopniowe wprowadzanie zmian

Stosuj probiotyki profilaktycznie — szczególnie w okresach zwiększonego stresu (sezon startowy, transport, zmiana stajni)

Kontrolne gastroskopie — u koni z historią wrzodów warto powtarzać badanie co 6–12 miesięcy

Rola probiotyków w leczeniu i profilaktyce wrzodów

Coraz więcej badań wskazuje na kluczową rolę mikroflory jelitowej w zdrowiu całego układu pokarmowego konia — w tym żołądka. Zaburzenia równowagi bakteryjnej (dysbioza) mogą nasilać stany zapalne i spowalniać regenerację błony śluzowej.

Probiotyki dla koni działają na kilku poziomach:

Przywracają równowagę mikroflory — zdrowa flora jelitowa wspiera odporność i procesy trawienne

Wzmacniają barierę jelitową — zmniejszają przepuszczalność ścian przewodu pokarmowego

Wspierają trawienie włókna — lepsza fermentacja paszy objętościowej oznacza lepsze wykorzystanie składników odżywczych

Redukują ryzyko kolki — stabilna mikroflora to mniejsze ryzyko zaburzeń trawiennych

HH Premium to probiotyk stworzony specjalnie z myślą o koniach borykających się z problemami żołądkowo-jelitowymi. Zawiera starannie wyselekcjonowane szczepy bakterii, które wspierają naturalną regenerację przewodu pokarmowego i pomagają odbudować równowagę mikroflory zaburzoną przez stres, antybiotyki czy niewłaściwą dietę.

Leczenie wrzodów żołądka u koni

Leczenie wrzodów opiera się na trzech filarach: leczeniu farmakologicznym, zmianie diety i zarządzania oraz wsparciu naturalnej bariery ochronnej żołądka.

Leczenie farmakologiczne

Omeprazol to złoty standard w leczeniu wrzodów żołądka u koni. Działa poprzez hamowanie pompy protonowej, czyli zmniejsza wydzielanie kwasu solnego. Typowe leczenie trwa 28–30 dni.

W przypadku wrzodów części gruczołowej lekarz weterynarii może dodatkowo zalecić sukralfat, który tworzy ochronną warstwę na uszkodzonej błonie śluzowej.

Zmiana diety i zarządzania

Ciągły dostęp do siana — eliminacja długich przerw bez pokarmu

Mniejsze porcje, częściej — minimum 3–4 posiłki dziennie zamiast 2 dużych

Redukcja zbóż i koncentratów — zastąpienie ich paszami wysokobłonnikowymi

Podanie siana przed treningiem — tworzy „matę” z włókien, która chroni wrażliwą część żołądka

Więcej wybiegu i kontaktu z innymi końmi — redukcja stresu

Unikanie niepotrzebnego stosowania NLPZ

Często zadawane pytania

Koszt gastroskopii waha się zwykle od 800 do 1500 zł, w zależności od kliniki i regionu. To jednorazowy wydatek, który pozwala na pewną diagnozę i dobranie odpowiedniego leczenia.

Standardowe leczenie omeprazolem trwa 28–30 dni. Po tym czasie zalecana jest kontrolna gastroskopia. W przypadku wrzodów części gruczołowej leczenie może być dłuższe — nawet 8–12 tygodni. Leczenie wrzodów jest skuteczne, ale nawroty zdarzają się nawet u 80% koni w ciągu kilku miesięcy od zakończenia terapii — jeśli nie zmieni się warunków, które doprowadziły do choroby. Dlatego profilaktyka jest równie ważna jak samo leczenie.

Łagodne zmiany (stopień 1) mogą się cofnąć po wyeliminowaniu czynników ryzyka — poprawie diety i redukcji stresu. Jednak wrzody stopnia 2 i wyżej wymagają leczenia farmakologicznego. Nie warto czekać — nieleczone wrzody pogarszają się i mogą prowadzić do poważnych powikłań. Probiotyk może być stosowany zarówno jako wsparcie w trakcie leczenia omeprazolem, jak i w profilaktyce — szczególnie u koni sportowych, koni po antybiotykoterapii oraz koni narażonych na chroniczny stres.

Tak. Wrzody u źrebiąt mogą pojawić się już w pierwszych tygodniach życia. Typowym objawem jest zgrzytanie zębami, ślinienie się i leżenie na plecach. Źrebięta wymagają natychmiastowej diagnostyki i leczenia.

Tak. Choć konie sportowe są bardziej narażone, badania pokazują że ok. 50% koni rekreacyjnych również ma wrzody żołądka. Długie przerwy w karmieniu, brak wybiegu i stres społeczny to czynniki ryzyka niezależne od dyscypliny.